Workshops Familieopstellingen

Inleiding
De basis van je leven wordt gevormd door de familie waarbinnen je geboren bent. Je ouders, grootouders, broers en zussen, ooms en tantes en de hele waaier van voorouders vormen als het ware de klei waaruit jij geboetseerd bent. Al deze mensen hebben hun stempel achtergelaten op jou. Zo kunnen gebeurtenissen van generaties lang terug, bijvoorbeeld oorlog, misbruik, criminaliteit, uitbuiting, abortus, emigratie, adoptie, het vroegtijdige overlijden van familieleden, echtscheiding, enzovoort, vaak volledig onbewust in de familie doorwerken en zijn er patronen ontstaan die alle leden van een familie in meer of mindere mate beïnvloeden.
Ieder die binnen een familiesysteem geboren wordt zal ook altijd bij dit systeem blijven horen, en zo kunnen bepaalde verstoringen nog generaties lang als een onbewuste en onzichtbare invloed in de familie aanwezig blijven.

Wat is systemisch?
We hebben het binnen de noemer 'systemische opstellingen' altijd over sociale systemen. Een aantal voorbeelden van systemen zijn:

• Een familie
• Een organisatie
• Een land
• Een religie
• De vrouwen
• De mannen

Binnen een systeem zijn er een aantal principes waar te nemen zijn, namelijk:

1. Binding - Iedereen binnen het systeem heeft evenveel recht op een plek
2. Ordening - Op basis van geboortejaar of anciënniteit
3. Balans - Er dient een evenwicht te zijn tussen geven en nemen

Wanneer aan één of meer van deze principes niet voldaan wordt, kan een systeem (bijvoorbeeld een familie) niet naar behoren functioneren. Aangezien de genoemde drie principes zich op een volkomen onbewust niveau binnen een systeem afspelen kunnen we, bij een verstoring hiervan, alleen de symptomen ervan waarnemen. Het is te vergelijken met radioactiviteit; het is niet zichtbaar en niet voelbaar maar de symptomen zijn, na verloop van tijd, zeer duidelijk waarneembaar.

Verstrikking
Bert Hellinger, de grondlegger van het familieopstellen, heeft ontdekt dat kinderen vaak de gevoelens en gedragingen overnemen van een verstoten persoon binnen de familie uit het verleden. Als dit niet duidelijk wordt, kan zo'n kind een leven lang vasthouden aan gevoelens en gedragingen, die in feite niet van hemzelf zijn.
Bert Hellinger gebruikt hiervoor het woord ‘verstrikking’. Het kind is dan (ook wanneer men reeds volwassen is) met de verstoten persoon verstrikt. Het kind neemt de plaats in van de verstoten persoon en doet daarmee (volledig onbewust) een poging om het evenwicht in het familiesysteem te herstellen.
Het behoeft geen betoog om in te zien dat zo iemand niet vrij is om zijn eigen leven te leiden. Deze persoon leeft zijn leven zo gezegd ‘in dienst van’, maar dit alles gebeurt volledig onbewust.

Wanneer een therapeut nu op het niveau van de uitingsvormen probeert om een oplossing te vinden zal dit in de regel geen werkelijke verandering bewerkstelligen. Men is dan immers bezig met symptoombestrijding in plaats van de oorzaak aan te pakken. Het aan het licht brengen van een 'systemisch probleem', dus waarvan de oorzaak zich op een (collectief) onbewust niveau bevindt, vraagt een andere aanpak.

Tot nu toe is het familieopstellen de enige methode waarin deze verstrikking met een vroeger familielid zichtbaar gemaakt kan worden.
Door een familieopstelling is het vaak mogelijk om er achter te komen met wie een cliënt verstrikt is. Wanneer de dynamiek die zich binnen een familiesysteem afspeelt zichtbaar geworden is bestaat er voor de cliënt de mogelijkheid om zich los te maken van de verstrikking en zijn eigen leven te gaan leiden.
Mogelijke uitingsvormen van verstrikkingen of onbewust trouw zijn aan een familielid of familiepatroon kunnen zijn: Je merkt bijvoorbeeld dat relaties steeds maar weer mislukken, dat je werk je geen bevrediging geeft of je loopt met gevoelens rond waarvan je geen idee hebt hoe je er aan komt zoals het gevoel er niet bij te horen of verdriet, angst, agressie enzovoort.
Maar ook verschijnselen zoals depressies, schuldgevoelens, verslavingen, psychische stoornissen, suïcidale neigingen of ziekten kunnen duiden op deze verborgen bindingen met vroegere familieleden.

De familieopstelling
Een familieopstelling is een soort ‘tableau vivant’ met daarin opgesteld een aantal representanten van familieleden. De familieleden worden gerepresenteerd door personen die zich daar beschikbaar voor stellen. De opgestelde personen zijn dus niet de echte familieleden en het is ook niet nodig dat deze aanwezig zijn. De representanten worden naar het innerlijk beeld van de cliënt (of door de begeleider) in een ruimte neergezet.
Zie voor meer informatie onder 'Werkwijze workshops'.